TRAJTESË MBI UDHËTIMIN SHPIRTËROR – PJESA 2 | NEXHMEDDIN-I KUBRÂ

Mbi parimet e jashtme të këtij udhëtimi

Duhet ta dish se ky udhëtim i zemrës drejt Zotit kërkon zbatimin e disa rregullave (edeb), prej të cilave disa kanë të bëjnë me të jashtmen (dhahir) e disa me të brendshmen (batin).

Parimi (rregulla) i parë i jashtëm është se udhëtuesi duhet të heqë dorë nga zotërimet dhe mjetet materiale, e të shkëputet nga veprimtaritë e dynjasë. Ai s’duhet të ketë përkushtim tjetër veçse ndaj Kujdestarit të vet, bindjes dhe përkujtimit të Tij.[1] Allahu, më i Larti, ka thënë:

{Përkujtoje Emrin e Zotit tënd dhe kushtoju Atij shumë devotshmërisht!} (73:8)

Parimi i dytë qëndron në veçimin dhe shkëputjen nga njerëzit, sidomos nga ata që pengojnë afrimin me Zotin. E Zoti i ka thënë Profetit (s):

{Rriju larg dhe shmangi ata që thërrasin në tjetër veç Zotit!}

Parimi i tretë është se udhëtari (salik) duhet t’i mbrojë shtatë shqisat nga e papëlqyeshmja për Kujdestarin e tij, Allahun: sytë duhen mbyllur nga shikimi i së ndaluarës dhe së padobishmes; veshët s’duhet të dëgjojnë përgojim, shpifje e fjalë të pahijshme; gjuha duhet mbrojtur nga po këto faje e buzët duhen vulosur nga thënia e kotësive. Disa ‘urefa’ kanë thënë se fjala e njeriut duhet të jetë në përkujtim të Zotit, heshtja përpjekje për përsiatje, shikimi mjet për nxjerrje mësimesh. Saliku duhet ta mbrojë stomakun nga gjërat e ndaluara dhe të dyshimta, kurse në rastin e të lejuarave s’duhet të konsumojë me lakmi e grykësi në harrim të Zotit; përkundrazi, gjatë ngrënies duhet të jetë përherë i kthjellët e i ndërgjegjshëm për praninë e Zotit. Po kështu, ai duhet t’i mbrojë këmbët dhe duart si dhe organet intime nga e ndaluara dhe e qortueshmja.

Rregulla e katërt është se saliku duhet t’i kundërvihet nefsit të vet, pra të luftojë kundër ëndjes për ushqim të mirë, pije të mira, rroba të mira, akte sensuale dhe mjete luksoze. Ky është xhihadi ekber (i madh) për të cilin Pejgamberi, prijësi më i madh i njerëzimit, ka thënë:

“Jeni kthyer nga xhihadi asgher (i vogël) por keni për të kryer xhihadin ekber.”

Dhe ky xhihad është më i rëndësishëm e frytet e tija më gjihpërfshirëse sesa lufta ndaj jobesimtarëve (kuffar), sepse në luftë jobesimtarët synojnë pasurinë e i nënshtrohen nxitjeve dhe shtysave të nefsit të tyre epshor, që i shpie në humbje të përjetshme e privim të përhershëm. Sipas ‘urefave, nënshtrimi ndaj nefsit është si hedhja e druve zjarrit, dhe për ta asgjësuar nefsin, kërkuesi (talib) e udhëtuesi (salik) duhet ta shuajë atë zjarr në veten e tij.

Parimi i tetë është se saliku duhet të kërkojë një shejh të ditur, të urtë e të mbaruar, që ta udhëzojë në rrugën e arritjes së përsosmërisë, që të mund të mbërrijë tek Hakku; sepse kërkuesi është si pacienti që rrethohet nga shumë sëmundje e ligësi dhe kaplohet nga trazi e lëngime të shumta. Saliku nuk është i ndërgjegjshëm për to, po edhe nëse është, ai nuk di si ta shërojë nefsin e vet. Prandaj, ai nuk ka rrugë tjetër, veçse të kërkojë një mjek të dhimbsur e të dashur që t’ia diagnostikojë sëmundjet e ta ndihmojë për t’i kapërcyer lëngatat. Me fjalë të tjera, saliku është si udhëtari nënjë shkretëtirë të rrezikshme dhe të frikshme, i cili s’ka zgjidhje tjetër veçse të marrë një udhërrëfyes për ta drejtuar tek vendndalimi i synuar.

Rregulla e gjashtë është se saliku nuk duhet të preokupohet me një përzierje du’ashë, dhikresh, namazesh nafile e praktikash të ndryshme shpirtërore, por duhet t’i kushtohet një forme të vetme të dhikrit e t’i kryejë të gjitha adhurimet e detyrueshme dhe sunet (fera’id ue sunen). Vetëm atëherë duhet të zhytet në përkujtimin e Zotit. Thuhet se dhikri është çelësi i botës së fshehtë (‘alem ul-ghajb) dhe feneri i botës së brendshme. Pa çelës nuk hyhet në shtëpi dhe pa fener nuk ndriçohet banesa e errët. Prandaj, saliku duhet ta kujtojë Zotin ashtu siç e kujton të dashurën dashuruesi, dhe përkujtimi i Tij nuk duhet ta lërë kurrë. Pastaj, ai duhet të ngulmojë aq shumë në dhikr, saqë dhikri t’i përngjitet, pa ia lënë zemrën të zbrazët prej tij as për një çast të vetëm. Kur të vazhdojë kështu në dhikrin e tij, ky i shndërrohet nga dhikr njerëzor në dhikr qiellor të shenjtë (kudsi). Dhikri njerëzor është ai që kryhet me ndihmën e tingujve, gërmave dhe numrave, ndërsa dhikri kudsi është ai që mbetet i lirë nga numrat, shkronjat e tingujt. Pas këtij stadi, dhakiri e humbet identitetin e tij dhe tretet në objektin e dhikrit. Ai bëhet i pavetëdijshëm për dhikrin dhe për qenien e tij. Dhikri ka shumë grada, disa prej të cilave janë të epërme ndaj të tjerave, që janë të vështira për t’u filluar; mirëpo, dalëngadalë vështirësia dhe mundimi zhduken e dhikri bëhet shprehi e salikut dhe natyrë e tij.

Rregulla e shtatë është agjërimi i vazhdueshëm, sepse nënkupton kundërvënie të vazhduar ndaj dhe shtrim të pandërprerë të egos epshore, e cila është shkaku rrënjësor i të gjitha perdeve, trualli i ndarjes dhe largimit nga Hakku. Nëse saliku e pakëson ushqimin gradualisht, ajo i lejohet. Kjo është rruga e ndjekur nga disa mjeshtra (meshejikh) sufi. Është po ashtu me vend nëse përvetësohet një rrugë e mesme, pra e matur. Pejgamberi (s) ka thënë: “Mbajeni veten (nefs) në gjendje të shëndetshme, sepse ajo ju mbart përrotull (markub); ndaj duhet të jeni të butë e të kujdeseni për të.” Ai ka thënë gjithashtu:

“Kushdo që ia bën vetes fenë tepër të përkortë, do të mposhtet dhe nënshtrohet nga nefsi.”

Nëse ndodh që salikut i duhet ta ndërpresë agjërimin e pëlqyer (mustehab) për të kënaqur mikun, ose me kërkesë të udhëheqësit të tij shpirtëror (murad), ai s’duhet t’i lejojë nefsit shijim të plotë, por duhet të marrë ushqim në sasi minimale dhe të hajë më pak se ç’e ka zakon në ditët e agjërimit, që ta privojë nefsin nga dy kënaqësi (prishja e agjërimit dhe të ushqyerit sa t’i dojë zemra). Për më tepër, ai nuk duhet të hajë bukë me çomlek (por të mjaftohet me bukë), sepse kjo praktikë konsiderohet e papëlqyeshme nga mjeshtrat sufi (meshejikh), sidomos nëse çomleku është përgatitur me mish.

Parimi i tetë është kujdesja për pastërtinë trupore, sepse ajo përbën armë të besimtarit dhe sjell përndritje të brendshme. Pejgamberi (s) ka thënë:

“Abdesi mbi abdes do të jetë dritë mbi dritë në ditën e Gjykimit.”

Parimi i nëntë është të vigjëluarit natën. Kjo praktikë konsiderohet si një nga veprimet më të rëndësishme të salikut. Në lavdërim të të vitytshmëve (ebrar), Allahu i Lartësuar thotë:
{Natën ata flinin fare pak} (51:17)

Kjo do të thotë se ata flejnë pak natën, që është koha e përgjërimit për eulijatë dhe të devotshmit e sinqertë.

Parimi i dhjetë për salikun është se ai duhet të bëjë çmosin për ta fituar jetesën me hallall. Allahu i lartësuar ka thënë:

{Hani nga gjërat me të cilat ju kemi furnizuar} (2:172)

Dhe Pejgamberi (s) ka thënë:

“Pas obligimeve, është detyrë kërkimi i jetesës hallall”;

pra, pas detyrës së besimit, ajo përbën obligimin më të detyrueshëm për muslimanin. Fitimi i ligjshëm e përndrit brendinë (batin) e udhëtarit, kurse fitimet e ndaluara ia nxijnë zemrën. ‘Urefatë kanë thënë se atij që ushqehet për dyzet ditë me radhë me hallall, Allahu do t’ia ndriçojë zemrën. Në rast se plotësisht e lejuara nuk gjindet për shkak të natyrës së dyshimtë të asaj që është fituar, ai duhet të hajë atë që ka më pak gjasa për të qenë e dyshimtë, të cilën gjithashtu duhet ta marrë sipas nevojës minimale e jo të ngopet plotësisht. Nëse kërkuesi vepron me neglizhencë në këtë drejtim, ai nuk do të mund të përfitojë nga frytet e pemës së ‘irfanit. Autori i trajtesës (Allahu e mëshiroftë) thotë se një nxënës (murid) nuk duhet – as në ditët e nevojës dhe hallit – të marrë as edhe një kokërr të dyshimtë, pa përmendur marrjen e saj në rrethana normale dhe më të lehta. Shkaku kryesor i prishjes së njerëzve të dynjasë është pakujdesia e tyre ndaj kësaj çështjeje, si dhe të mospërmbajturit nga haramet dhe gjërat e dyshimta. I Dërguari i Allahut (s) ka thënë:

“Kriteret e fesë janë devotshmëria dhe frika ndaj Zotit, ku imanin e prish lakmia.”

Këtu përfundojnë rregullat e jashtme për salikun. Ekzistojnë edhe shumë rregulla të brendshme që ndiqen nga njerëzit e udhës shpirtërore (tarikah).

Shënim: [1]. Kjo nuk do të thotë që udhëtuesi s’duhet të përfshihet në asnjë veprimtari shoqërore, por se duhet të jetojë në mënyrë të atillë që çdo veprim ta kryejë për hir të Zotit dhe çdo nismë që zgjedh duhet të jetë mjet për të arritur afrinë e Tij. Në këtë gjendje, edhe pse mund të duken si të kësaj dynjaje, të gjitha veprimet dhe ndërmarrjet e udhëtuesit shpirtëror janë në fakt për ahiretin, që është i epërm ndaj kësaj bote. E ç’është dynjaja përveç se harrimi i Zotit. Ajo nuk është familja, pasuritë, gruaja e fëmijët.